Whistleblowing – jakie rozwiązania są skuteczne?


Notice: Undefined variable: post_id in /sygnalizuj.com/wp-content/themes/sygnalizuj/template-parts/post.php on line 18
Whistleblowing - skuteczne rozwiązania

Whistleblowing, inaczej nazywany etycznym sygnalizowaniem, to rozwiązanie, które umożliwia skuteczne wykrywanie oszustw i nieprawidłowości w firmach. Kluczowa jest w tym procesie rola sygnalisty, który przyczynia się do ujawnienia działań nieetycznych, nagannych oraz zakazanych w miejscu pracy.

W Polsce każdego roku popełnianych jest ponad 150 tys. przestępstw gospodarczych. Budżet państwa, ale i przedsiębiorcy tracą z tego powodu rocznie ponad 4,5 mld zł. Najczęściej występującym nadużyciem jest sprzeniewierzenie środków, czyli wyprowadzanie pieniędzy z firmy. Stanowi ono 57% wszystkich nadużyć. 25% przypadków wśród przestępstw gospodarczych to sprzeniewierzenie środków finansowych połączone z korupcją.

Jednak największe szkody przynoszą przedsiębiorstwom oszustwa dotyczące fałszerstw sprawozdań finansowych. Powodują one czterokrotnie większe straty niż wszystkie pozostałe rodzaje nadużyć.

Wśród branż najbardziej narażonych na nieprawidłowości i oszustwa, na dwóch początkowych miejscach znajduje się energetyka i przemysł. To właśnie w tych firmach polityka antykorupcyjna powinna zostać wprowadzona w pierwszej kolejności.

Ponad 40% nadużyć i oszustw ujawnianych jest poprzez różne kanały informowania o nieprawidłowościach1. Duży w tym udział ma właśnie whistleblowing.

Przykład z góry i nadzór kadry kierowniczej

Przykład z góry, czyli idący od kadry kierowniczej, ma niezwykle ważne znaczenie dla kultury organizacyjnej firmy i postawy pracowników. Zachowania w pracy, oparte na tej zasadzie, zakładają, że wszystkie osoby pracujące w danej organizacji są odpowiedzialne za kreowanie etycznego postępowania i zobowiązane są do działania zgodnie z przyjętymi regułami. W tym przypadku szczególne znaczenie ma zachowanie kadry kierowniczej, która swoim postępowaniem powinna dawać przykład właściwego zachowania w pracy.

Działania kadry menedżerskie powinny być nakierowane na:

  • spójne i widoczne poparcie dla etyki oraz przestrzeganie zasad compliance;
  • określanie wartości i zasad, na których opiera się codzienne funkcjonowanie i kultura firmy;
  • konsekwentne działanie zgodne z deklarowanymi wartościami;
  • dostrzeganie i wynagradzanie dobrego zachowania pracowników;
  • wspieranie etycznego przekazu liderów wewnętrznymi procesami i systemami.

To jednak zaledwie początek. Sama kadra kierownicza nie poradzi sobie z nadużyciami w firmie. Tutaj właśnie zaczyna się ważna rola whistleblowingu.

Pracownik jako element whistleblowingu

Za sukcesami każdej firmy, stoją działania konkretnych ludzi. Nawet najlepsza forma zgłaszania nadużyć nie przyniesie rezultatów bez zapewnienia pracownikom odpowiednich narzędzi oraz atmosfery sprzyjającej otwartości.

Skuteczny whistleblowing musi być dostosowany do specyfiki przedsiębiorstwa i osób w nim zatrudnionych. Działanie tego systemu opiera się w dużej mierze na poczuciu zaufania i otwartości, które decydują o autentyczności i bezpieczeństwie pracowników. Kluczowy wpływ na kształt whistleblowingu mają takie elementy jak:

  • uczciwość – powinna być nadrzędną zasadą postępowania w każdej firmie; oznacza realizowanie zadań zgodnie z wartościami etycznymi;
  • komunikacja – dzięki niej pracownicy mają dostęp do wyczerpujących informacji o funkcjonowaniu systemu;
  • świadomość – w organizacji należy prowadzić działania i szkolenia mające na celu zapoznanie pracowników z obowiązującymi w firmie zasadami etyki;
  • odpowiedzialność – pracownicy powinni być rozliczani z podejmowanych przez siebie działań, tzn. należy zarówno doceniać ich wkład, jak i rozliczać z ewentualnych zaniedbań;
  • przywództwo – kadra kierownicza ma stanowić przykład działań etycznych i wyznaczać standardy, którym podlegają wszyscy pracownicy.

Tworzenie i wdrażanie kodeksów postępowania

Przygotowanie w firmie procedury whistleblowingu to pierwszy krok do zbudowania całego systemu. Aby był on skuteczny, potrzebna jest dobra komunikacja między pracownikiem a przełożonym. Dodatkowo, należy w przedsiębiorstwie stworzyć kanały służące do informowania o nieprawidłowościach. Powinny być dostosowane do potrzeb i możliwości użytkowników. Można wyróżnić trzy sposoby zgłaszania nadużyć:

  • Zgłoszenie bezpośrednie – ten system informowania opiera się przede wszystkim na otwartej komunikacji z przełożonym. Uzyskane w ten sposób zgłoszenia dają kadrze kierowniczej szansę na szybką i skuteczną reakcję oraz na zarządzanie potencjalnym kryzysem w jego wczesnej fazie.
  • Zgłoszenie do dedykowanego działu – zakomunikowanie nieprawidłowości przełożonemu nie zawsze jest możliwe. W związku z tym ważne jest wprowadzenie dedykowanej funkcji etyki lub compliance, czyli osoby, która w razie potrzeby będzie służyła pomocą i radą.
  • Zgłoszenie z wykorzystaniem kanałów telekomunikacyjnych – zapewnienie mechanizmów do raportowania za pomocą zewnętrznych operatorów (np. telefonicznie lub e-mailem) zwiększa prawdopodobieństwo, że pracownicy będą czuć się komfortowo, zgłaszając nadużycia i nieprawidłowości. Takim operatorem jest Ogólnopolskie Centrum Interwencyjne.

Ochrona sygnalistów i budowanie zaufania

Ważnym elementem funkcjonowania whistleblowingu jest ochrona sygnalistów, zapewnienie im anonimowości i zadbanie o poufność ich danych osobowych. Wiele nieprawidłowości może nie być zgłaszanych przez potencjalnych sygnalistów w obawie przed negatywnymi konsekwencjami (np. utratą pracy). Dodatkowo mogą oni nie zgłaszać zagrożeń z powodu lęku o własne bezpieczeństwo. W związku z tym warto w wewnętrznym kodeksie etyki danej organizacji unormować zasady pracy sygnalisty i zapewnić sposób, w jaki będzie on chroniony.

W Polsce nie ma prawnych regulacji dotyczących whistleblowingu. To powoduje, że sygnalista często nie wie, czy zgłoszenie przez niego nieprawidłowości zauważonych w firmie nie będzie groziło przykrymi konsekwencjami wobec niego. O lepszej sytuacji możemy mówić jedynie w tych przedsiębiorstwach, które podjęły współpracę z zewnętrznym operatorem w zakresie whisteblowingu lub same wypracowały jednoznaczne procedury dotyczące zgłaszania nadużyć i przeszkoliły pracowników z ich stosowania.


1https://www.acfe.com/report-to-the-nations/2018/

Brak ocen.
Please wait...


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *