Whistleblowing – czy jest popularny?


Notice: Undefined variable: post_id in /sygnalizuj.com/wp-content/themes/sygnalizuj/template-parts/post.php on line 18
Whistleblowing

Określenie „whistleblowing” pojawia się w kontekście nieprawidłowości zgłaszanych przez pracowników. Od niego pochodzi również termin „whistleblower” (sygnalista), oznaczający osobę, która w dobrej wierze zgłasza nieuczciwe zachowania w firmie. Czy jednak whistleblowing jest popularny w Polsce?

Połowa polskich przedsiębiorców przyznaje, że w ciągu ostatnich 2 lat doszło w ich firmach do nadużyć. Za 55% nieprawidłowości odpowiadały osoby zatrudnione w danej organizacji. 45% zjawisk nieetycznych zostało zgłoszonych przez sygnalistów. Skala nadużyć gospodarczych w firmach rośnie nie tylko w Polsce, ale i na całym świecie. W Europie Środkowo-Wschodniej z nieprawidłowościami zmaga się 43% firm – to o 12% więcej niż 2 lata temu. Natomiast na świecie proceder ten dotyczy 49% przedsiębiorstw – wzrost nadużyć w skali międzynarodowej wzrósł o 13%.

W polskich przedsiębiorstwach najczęściej dochodzi do kradzieży majątku. Takie nadużycia dotyczą 47% firm. 43% stanowią wykroczenia dotyczące nieetycznego prowadzenia biznesu (najczęściej konfliktów interesów), a 40% wiążę się z nadużyciami i oszustwami podatkowymi. 33% przypadków związanych jest z cyberprzestępczością, a 17% – z łapówkarstwem1. Nic dziwnego, że coraz ważniejszy w walce z tymi nadużyciami staje się whistleblowing.

Whistleblowing w Polsce i na świecie

„Dmuchanie w gwizdek” (blow the whistle), od którego nazwę bierze whistleblowing, zapoczątkował Ralph Nader. Namawiał on swoich pracowników do wspólnego gwizdania na znak protestu przeciwko nieuczciwym praktykom korporacji. Dziś whistleblowing przybrało inną formę niż w przytoczonym przykładzie. Obecnie ten termin odnosi się do zgłaszania nadużyć za pomocą e-maili, infolinii, czy wiadomości SMS.

Zmienia się nie tylko forma informowania o nieprawidłowościach, ale także prawo. Coraz częściej powstają odpowiednie procedury, które ułatwiają stosownie whistleblowingu. W Polsce od 2015 roku obowiązek wdrożenia systemu ułatwiającego zgłaszanie nadużyć mają przedsiębiorstwa podlegające Prawu bankowemu. Brak jednak ujęcia całościowego i wyczerpującego, które należycie chroniłoby sygnalistów.

Może się to zmienić, jeśli Sejm uchwali Ustawę o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, która obejmuje zagadnienie sygnalistów. Jednak na te przepisy będziemy musieli jeszcze poczekać.

Za europejskiego lidera pod względem ochrony sygnalistów uznawana jest Wielka Brytania, w której już od lat 80. XX wieku funkcjonuje ustawa o ochronie sygnalistów. Ocenia się ją za najdalej idącą i najbardziej całościową regulację prawną w Europie. Podobnie jest w Stanach Zjednoczonych, gdzie rozwiązania dotyczące sygnalistów sięgają jeszcze wojny secesyjnej i są utrwalone w świecie biznesu.

Whistleblowing i rola sygnalisty

Procedury zgłaszania nieprawidłowości najczęściej są wdrażane w dużych przedsiębiorstwach. W takich przypadkach whistleblowing przybiera formę wewnętrznej infolinii lub adresu e-mail, na który pracownicy mogą anonimowo zgłaszać nadużycia i problemy w firmie. Niestety, w takich sytuacjach często zachodzi obawa, że informator (sygnalista) zostanie zidentyfikowany i potraktowany jak donosiciel. Z tego powodu wzrasta popularność systemów zewnętrznych – w Polsce to np. Ogólnopolskie Centrum Interwencyjne.

Bez wątpienia zewnętrzna infolinia zapewnia sygnalistom większe bezpieczeństwo. Pracownicy firmy, która wprowadziła u siebie takie rozwiązanie, zyskują możliwość całkowitej anonimowości podczas zgłaszania nadużyć. W tym przypadku nawet pracodawca nie poznaje personaliów sygnalisty, ponieważ nie ma ich w raporcie, który informuje go o nieprawidłowościach.

Jednak sama infolinia dla sygnalistów może nie wystarczyć w skutecznym zwalczaniu nadużyć. Aby w pełni wykluczyć nieetyczne zjawiska w firmie, należy wdrożyć w niej kompleksowy system zarządzania nieprawidłowościami. Niezmiernie ważne jest sporządzenie kodeksu etycznego oraz przeprowadzenie wśród pracowników szkoleń na temat właściwych zachowań w pracy.

Statystyki whistleblowingu

Za wiele nadużyć wewnętrznych (około 54%) odpowiadają kadry kierownicze. Jednocześnie około 45% nieprawidłowości zostaje zgłoszonych przez sygnalistów. To dość zaskakujące, biorąc pod uwagę fakt, że jeszcze 2 lata temu odsetek takich informacji wynosił tylko 9%. Natomiast na świecie nadużycia zgłoszone przez sygnalistów stanowią tylko 27% spraw. To oznacza, że pracownicy coraz częściej buntują się przeciwko okradaniu firm przez kadry kierownicze i chcą temu przeciwdziałać. W związku z tym ważne jest, aby zapewnić sygnalistom bezpieczną infolinię etyczną.

Narzędziami wykorzystywanymi do zapewnienia skuteczności rozwiązań etycznych w firmach najczęściej są: audyt wewnętrzny (90%), raportowanie do kierownictwa (49%), whistleblowing (41%), audyt zewnętrzny (21%). Według najnowszych badań 57% sygnalistów to mężczyźni. 62% z nich pracuje na stanowisku specjalisty, dodatkowo 45% osób z tej grupy pracuje w danej firmie 3-5 lat2. Pocieszające jest to, że już 92% największych firm posiada narzędzia pozwalające na informowanie o potencjalnych nadużyciach. Do tego w 94% przypadków możliwe jest anonimowe zgłaszanie nieprawidłowości. W 66% whistleblowing jest wewnętrzny, natomiast w 28% – zewnętrzny (outsourcing). W polskich firmach najczęściej jest przyjmowanych do 5 zgłoszeń nadużyć rocznie13.

Przedsiębiorstwo, w którym dokłada się starań, aby wdrażać i przestrzegać zasady etyczne, zwiększa szansę na skuteczne wykrywanie przypadków nadużyć. Dodatkowo pracodawca, który prowadzi aktywną politykę antykorupcyjną, zmniejsza ryzyko rozstrzygania spraw korupcyjnych na drodze sądowej. Dopóki jednak nie zwiększy się jeszcze bardziej rola sygnalistów i wykorzystanie whistleblowingu, dopóty walka z korupcją i oszustwami w firmach nie będzie łatwa.


1 https://www.pwc.pl/pl/publikacje/2018/badanie-przestepczosci-gospodarczej-2018-raport-pwc.html

2 https://www.pwc.pl/pl/publikacje/2018/badanie-przestepczosci-gospodarczej-2018-raport-pwc.html

3 https://ey.media.pl/pr/384231/compliance-w-polsce-raport-z-badania-stanu-compliance-i-systemow-zarza

Brak ocen.
Please wait...


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *